Ahşap el aletleri sözlüğü

Marangoz atölyesinde ilk yarım saat, yabancı bir ülkeye inmek gibidir: herkes bildiği bir dili konuşur, sen tezgâha bakarsın. Bu sözlük o yarım saati kapatmak için var. Ezberlemene gerek yok; bir kez okuman, atölyede duyduğunda yerine oturması için yeter.

Ölçme ve işaretleme

• Gönye: Doksan dereceyi garanti eden L biçimli cetvel. Marangozlukta her şey ona dayanır; gönyesiz kesim, eğri tabure demektir.
• Markalama bıçağı: Kalemden ince ve kesin çizgi çizer; testere o çizgiye oturur.
• Şerit metre ve çelik cetvel: Metre kaba ölçü, cetvel hassas ölçü. İkisi ayrı iş görür.
• Ölç, çiz, kes; bir daha ölç: Atölye duvarında yazan cümle şakaya benzer ama bütün meslek bu sıradadır.

Kesme ve şekillendirme

• El testeresi: Çekerken mi keserken mi iş gördüğü tipine göre değişir; Japon testereleri çekişte keser ve yeni başlayana daha çok yol verir.
• Keski: Ahşabı kaldırarak şekillendiren düz ağızlı alet. Bilenmemiş keski, marangozun kabusudur; keskin keski güvenlidir çünkü zorlamazsın.
• Kanca keski: Kaşık ve kâse oymanın kıvrık ağızlı ustası.
• Rende: Yüzeyi kâğıt inceliğinde talaş kaldırarak düzler. Rendeden çıkan talaş şeridi, işin iyi gittiğinin en güzel işaretidir.
• Tokmak: Keskiye vurulan ahşap çekiç. Metal çekiçle keskiye vurulmaz; sapı ezer.

Birleştirme

• Zıvana: Bir parçanın dilinin öbür parçanın yuvasına geçmesi. Çivisiz mobilyanın sırrı; yüz yıl dayanan tabureler zıvanayla ayakta durur.
• Geçme: Zıvananın geniş ailesi. Kırlangıç kuyruğu, en gösterişli üyesi.
• Tutkal ve işkence: Tutkallı birleşim kururken parçaları sıkı tutan mengeneye işkence denir; ilk duyuşta herkes güler, sonra alışır.

Bitirme

• Zımpara numarası: Sayı büyüdükçe kum incelir. 80 kaba iş, 240 son dokunuş.
• Keten tohumu yağı: Gıdayla temas eden işlerin (kaşık, kesme tahtası) klasik son katı.
• Damar yönü: Ahşabın lifi hangi yöne akıyorsa alet o yöne gitmek ister. Damara karşı çalışmak, kediyi tersten okşamaktır.